วันส่งงานวันสุดท้าย เราเคลียร์โต๊ะ คืนบัตรพนักงาน ส่งอีเมลลาเพื่อนร่วมงาน แล้วก็เดินออกมาด้วยใจที่โล่งขึ้นเยอะ แต่มีอีกอย่างที่ไม่ได้อยู่ในกล่องของที่หิ้วกลับบ้าน นั่นคือ 'ประกันสังคม' ที่เคยถูกหักจากสลิปเงินเดือนเงียบๆ ทุกเดือน พอไม่มีนายจ้างหักนำส่งให้ สิทธิที่เคยดูแลเราเรื่องเจ็บป่วย คลอดบุตร ทุพพลภาพ ไปจนถึงเงินก้อนตอนเกษียณ ก็จะค่อยๆ หยุดเดิน เว้นแต่เราจะหยิบมันมาถือต่อเอง และทางที่รัฐเปิดไว้ให้ถือต่อก็คือ 'มาตรา 39' ที่เราจะคุยกันยาวๆ ในนี้
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำรายบุคคล ตัวเลขเงินสมทบและสิทธิประโยชน์ที่ยกมาอ้างอิงประกาศของทางการ ณ มิถุนายน 2569 ก่อนสมัครหรือตัดสินใจจริง ตรวจอัตราและเงื่อนไขล่าสุดกับสำนักงานประกันสังคม สายด่วน 1506 หรือ sso.go.th เสมอ
ม.39 คืออะไร แล้วทำไมมันถึงเกี่ยวกับคนเพิ่งลาออก
ตอนเป็นมนุษย์เงินเดือน เราอยู่ในระบบประกันสังคมแบบ 'มาตรา 33' (ม.33) คือมีนายจ้างหักเงินสมทบจากเงินเดือนเราส่วนหนึ่ง แล้วนายจ้างสมทบให้อีกส่วน รัฐช่วยอีกนิด พอเซ็นใบลาออก สถานะ ม.33 ก็ปิดฉากตามไปด้วย มาตรา 39 คือสิทธิที่กฎหมายเปิดให้คนเคยเป็น ม.33 'สมัครใจ' จ่ายเงินสมทบต่อเองในฐานะผู้ประกันตน เพื่อไม่ให้ความเป็นสมาชิกประกันสังคมขาดช่วง พูดให้เห็นภาพคือ ม.39 เหมือนการต่ออายุบัตรสมาชิกด้วยมือเราเอง หลังจากไม่มีนายจ้างมาต่อให้แล้ว
จะสมัคร ม.39 ได้ ต้องครบสามข้อนี้: (1) เคยเป็นผู้ประกันตน ม.33 และ 'ส่งเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 12 เดือน' (2) ความเป็นลูกจ้างสิ้นสุดแล้ว และ (3) ยื่นสมัครภายใน '6 เดือน' นับจากวันที่ออกจากงาน ข้อสามคือเส้นตายตัวจริง เลย 6 เดือนเมื่อไหร่ ประตูบานนี้ปิด ต้องไปเริ่มนับใหม่ตอนกลับเข้างานประจำเท่านั้น
จ่ายเดือนละ 432 บาท มาจากไหน
จุดที่คนมักงงคือ เงินสมทบ ม.39 ไม่ได้คิดจากเงินเดือนจริงเหมือนตอน ม.33 เพราะเราไม่มีเงินเดือนแล้ว รัฐจึงตั้ง 'ฐานเงินเดือนสมมติ' ไว้ตายตัวที่ 4,800 บาท แล้วคิดเงินสมทบ 9% ของฐานนี้ ได้ออกมาเท่ากับ 4,800 × 9% = 432 บาทต่อเดือนพอดี ตัวเลขนี้นิ่งมาก ปี 2569 ก็ยัง 432 บาทเท่าเดิม เพราะฐาน 4,800 ของ ม.39 เป็นคนละชุดกับเพดานเงินเดือนของ ม.33 ที่เพิ่งขยับ (เดี๋ยวเล่าให้ฟังในตารางถัดไป)
ต่อให้มีข่าวเรื่องเพดานเงินเดือนประกันสังคมปรับขึ้น ก็เป็นเรื่องของ ม.33 ที่คิดจากเงินเดือนจริง ไม่ได้ลามมาถึงฐาน 4,800 ของ ม.39 ดังนั้นใครวางแผนงบรายเดือนช่วงไม่มีรายได้ประจำ ตั้งตัวเลข 432 ไว้ได้เลย ไม่ต้องเผื่อปรับขึ้น
| หัวข้อ | ม.33 (ตอนเป็นลูกจ้าง) | ม.39 (จ่ายต่อเอง) |
|---|---|---|
| ใครจ่ายเงินสมทบ | เรา + นายจ้าง + รัฐสมทบบางส่วน | เราจ่ายเองคนเดียวเต็มจำนวน |
| ฐานคำนวณ | เงินเดือนจริง ตามเพดานที่กฎหมายกำหนด | ฐานคงที่ 4,800 บาท |
| อัตรา | 5% ของฐาน | 9% ของฐาน |
| เงินสมทบสูงสุด/เดือน | เดิม 750 บาท (เพดาน 15,000) → ใหม่ 875 บาท (เพดาน 17,500 ตั้งแต่ 1 ม.ค. 2569) | 432 บาท (ไม่เปลี่ยนในปี 2569) |
| ความคุ้มครอง | ครบ 7 กรณี | 6 กรณี (ตัดกรณีว่างงานออก) |
อ่านตารางให้ชัด: เพดานเงินเดือนของ ม.33 เพิ่งปรับจาก 15,000 เป็น 17,500 บาท (มีผล 1 ม.ค. 2569 ตามกฎกระทรวงที่ลงราชกิจจานุเบกษา 12 ธ.ค. 2568) เงินสมทบสูงสุดของ ม.33 จึงขยับจาก 750 เป็น 875 บาท/เดือน — แต่ทั้งหมดนี้เป็นเรื่องของ ม.33 เท่านั้น ฐาน 4,800 และยอด 432 บาทของ ม.39 ไม่ได้รับผลกระทบ ยกตารางนี้มาก็เพื่อให้เห็นว่าทำไมคนจ่ายเองอย่างเราถึงจ่ายน้อยกว่าตอนเป็นลูกจ้าง
432 บาทนี้ ซื้อความคุ้มครองอะไรกลับมาบ้าง
ม.39 ให้ความคุ้มครอง 6 กรณี คือ เจ็บป่วย ทุพพลภาพ เสียชีวิต คลอดบุตร สงเคราะห์บุตร และชราภาพ (เงินบำเหน็จ/บำนาญตอนเกษียณ) สิ่งเดียวที่หายไปเมื่อเทียบกับตอนเป็น ม.33 คือ 'กรณีว่างงาน' ซึ่งก็สมเหตุสมผล เพราะกรณีว่างงานออกแบบมาให้ลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้างหรือลาออกจากงานประจำ ส่วนเราตอนนี้เลือกเป็นผู้ประกันตนอิสระแล้ว จึงไม่เข้าเงื่อนไขนั้น
ในทางปฏิบัติ สิทธิที่คนต่อ ม.39 มักให้คุณค่าที่สุดคือสองอย่าง: หนึ่ง สิทธิรักษาพยาบาลที่ยังเดินต่อ ไปโรงพยาบาลตามสิทธิได้เหมือนเดิม และสอง การสะสมเงินชราภาพไม่ให้สะดุด ส่วนคุณแม่ที่วางแผนมีลูกช่วงนี้ ม.39 ก็ยังได้สิทธิคลอดบุตร โดยมีสองก้อนแยกกันชัดเจน: ค่าคลอดเหมาจ่าย 15,000 บาทต่อการคลอดหนึ่งครั้ง (เป็นยอดคงที่ ไม่ขยับตามเพดานเงินเดือน) กับเงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อการคลอดบุตรอีกส่วนหนึ่ง — แต่สำหรับ ม.39 ฐานที่ใช้คำนวณเงินสงเคราะห์หยุดงานจะอิงฐาน 4,800 ไม่ใช่เงินเดือนจริง รายละเอียดตรงนี้แนะนำให้ยืนยันกับ สปส.1506 ตามกรณีของตัวเอง
จุดที่คนใกล้เกษียณต้องชั่งใจ: เพราะ ม.39 คิดจากฐาน 4,800 ซึ่งต่ำกว่าเงินเดือนจริงตอนทำงาน เงินสมทบส่วนชราภาพต่อเดือนจึงน้อยลงตาม ผลคือฐานคำนวณบำนาญเฉลี่ยอาจถูกถ่วงให้ต่ำลงด้วย ใครเหลืออายุงานในระบบไม่กี่ปีก่อนเกษียณ ควรลองให้ สปส. ช่วยประมาณการบำนาญทั้งสองทาง (ต่อ ม.39 กับเว้นช่วง) เทียบกันก่อนตัดสินใจ
แล้วตกลงควรต่อ ม.39 ไหม
คำตอบขึ้นกับจังหวะชีวิตช่วงนี้ของเราล้วนๆ ไม่ได้มีสูตรเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ลองวางตัวเองลงในสามภาพนี้ดูแล้วน่าจะเห็นทางของตัวเองชัดขึ้น
| สถานการณ์ของเรา | ม.39 น่าต่อแค่ไหน | เหตุผล |
|---|---|---|
| พักยาว / เป็นฟรีแลนซ์ / ทำธุรกิจส่วนตัว | น่าต่อ | คงสิทธิรักษาพยาบาลและสะสมบำนาญต่อเนื่อง ด้วยเบี้ยเดือนละ 432 บาทที่ไม่หนักกระเป๋า |
| กำลังจะเริ่มงานใหม่ใน 1–2 เดือน | อาจไม่จำเป็น | พองานใหม่เริ่ม นายจ้างจะนำเรากลับเข้า ม.33 ให้อัตโนมัติ ช่วงรอยต่อสั้นๆ มักไม่คุ้มกับการสมัคร |
| มีประกันสุขภาพ/สวัสดิการอื่นครบแล้ว | ดูที่บำนาญเป็นหลัก | สิทธิรักษาอาจซ้ำซ้อน คุณค่าที่เหลือคือการสะสมชราภาพไม่ให้ขาดช่วง |
มองในมุม 'ราคาต่อความอุ่นใจ' เดือนละ 432 บาท หรือปีละ 5,184 บาท ถือว่าเบาเมื่อเทียบกับสิทธิรักษาพยาบาลที่ยังอยู่และบำนาญที่ยังเดินหน้า สำหรับคนที่ยังไม่มีสวัสดิการสุขภาพอื่นรองรับ ม.39 มักเป็นตัวเลือกที่คุ้ม แต่ถ้ารู้ว่าอีกไม่กี่สัปดาห์จะกลับเข้าทำงานประจำ การปล่อยให้กลับเข้า ม.33 เองก็สมเหตุสมผลกว่า ใครอยากวางแผนรายจ่ายช่วงรายได้ไม่ประจำให้รอบด้าน อ่านต่อได้ที่ วางแผนภาษีและการเงินช่วงเปลี่ยนงาน
สมัคร ม.39 ทำยังไง ใช้อะไรบ้าง
ขั้นตอนไม่ซับซ้อนอย่างที่คิด หัวใจคือ 'ยื่นให้ทันใน 6 เดือน' เตรียมบัตรประชาชนตัวจริง แล้วยื่นแบบคำขอเป็นผู้ประกันตนตามมาตรา 39 (แบบ สปส.1-20) ได้ที่สำนักงานประกันสังคมกรุงเทพมหานครพื้นที่/จังหวัด/สาขา หรือช่องทางที่ สปส. เปิดให้ในขณะนั้น ลำดับที่แนะนำเป็นแบบนี้
- เช็กก่อนว่าเราส่งเงินสมทบ ม.33 ครบ 12 เดือนแล้ว และยังไม่เกิน 6 เดือนนับจากวันออกจากงาน — สองเงื่อนไขนี้ต้องผ่านทั้งคู่
- กรอกแบบ สปส.1-20 พร้อมแนบสำเนาบัตรประชาชน
- เลือกวิธีจ่ายเงินสมทบ ถ้าตั้งหักบัญชีธนาคารอัตโนมัติได้จะกันลืมได้ดีที่สุด
- จ่ายเงินสมทบ 432 บาททุกเดือนให้ตรงเวลา เพื่อรักษาสภาพผู้ประกันตนให้ต่อเนื่อง
ระวังสิทธิ 'หลุด' หลังสมัครแล้ว: ความเป็นผู้ประกันตน ม.39 จะสิ้นสุดถ้าขาดส่งเงินสมทบ 3 เดือนติดต่อกัน หรือภายในระยะ 12 เดือนส่งไม่ครบจนขาดรวมเกิน 9 เดือน เพราะฉะนั้นการตั้งหักบัญชีอัตโนมัติไว้คือเกราะกันพลาดที่ดีที่สุด หากเงื่อนไขละเอียดมีการปรับ ให้ยึดตามที่ สปส.1506 แจ้งล่าสุด
อีกข้อที่อย่าทิ้งไป เงินสมทบประกันสังคมที่จ่ายในฐานะ ม.39 ใช้สิทธิลดหย่อนภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาได้ตามที่จ่ายจริง โดยกรมสรรพากรให้หักลดหย่อนเงินสมทบประกันสังคม 'ตามจำนวนที่จ่ายจริง แต่ไม่เกินที่กฎหมายว่าด้วยประกันสังคมกำหนด' (มาตรา 47(1)(ฌ) แห่งประมวลรัษฎากร) สำหรับ ม.39 ที่จ่ายเต็มปี ยอดสูงสุดที่จ่ายจริงคือ 432 × 12 = 5,184 บาท/ปี ก็คือเพดานลดหย่อนตามจริงของเรานั่นเอง ใครยังไม่เคยจัดการเรื่องนี้ ดูวิธีรวมสิทธิได้ที่ วิธีใช้สิทธิลดหย่อนภาษี
สรุปก่อนตัดสินใจ
ม.39 คือสะพานที่ช่วยให้เราไม่หลุดจากระบบประกันสังคมหลังออกจากงาน ด้วยเงินสมทบเดือนละ 432 บาท (ฐาน 4,800 × 9% ตัวเลขที่ปี 2569 ยังไม่ขยับ) แลกกับความคุ้มครอง 6 กรณี และการสะสมบำนาญที่เดินหน้าต่อ เหมาะมากกับฟรีแลนซ์ คนทำธุรกิจส่วนตัว และคนที่ตั้งใจพักยาว สิ่งที่ต้องจำให้แม่นมีสองอย่าง: สมัครภายใน 6 เดือนนับจากวันออกจากงาน และอย่าปล่อยให้ขาดส่งจนสิทธิหลุด ส่วนใครอยากรู้ว่าควรเสริมประกันสุขภาพภาคเอกชนทับซ้อนอีกชั้นไหม ลองศึกษาเทียบที่ เปรียบเทียบความคุ้มครอง ก่อนได้
KUMKRONG เป็นสื่อให้ความรู้และเครื่องมือเปรียบเทียบ ไม่ใช่นายหน้าประกันและไม่ใช่หน่วยงานรัฐ ข้อมูลทั้งหมดเป็นความรู้ทั่วไปเพื่อการศึกษา สำหรับสิทธิ เงื่อนไข และอัตราเงินสมทบที่เป็นทางการ โปรดยึดข้อมูลจากสำนักงานประกันสังคม (สปส.) สายด่วน 1506 หรือ sso.go.th เป็นหลัก
