ตอนยื่นภาษีออนไลน์ครั้งแรก หรือตอนเปิดบัญชีกองทุนเพื่อลดหย่อน หลายคนสะดุดที่ช่อง "เลขประจำตัวผู้เสียภาษี" แล้วเริ่มไม่แน่ใจว่าต้องไปขอที่ไหน ต้องสมัครก่อนไหม หรือกรอกเลขอะไรลงไปดี ข่าวดีคือสำหรับผู้หญิงทำงานสัญชาติไทยส่วนใหญ่ เรื่องนี้แทบไม่ต้องทำอะไรเลย เพราะเลขที่ระบบถามหา คุณถืออยู่ในกระเป๋าตั้งแต่แรกแล้ว มาทำความเข้าใจกันแบบไม่ต้องกลัวภาษาราชการค่ะ
สรุปก่อนเลย: ถ้าคุณเป็นบุคคลธรรมดาสัญชาติไทย เลขประจำตัวผู้เสียภาษีของคุณ = เลขบัตรประชาชน 13 หลัก นั่นเอง ไม่ต้องไปขอใหม่ที่ไหน ใช้กรอกยื่นภาษีได้ทันที กลุ่มที่ต้องขอเลขจริง ๆ คือชาวต่างชาติที่ไม่มีบัตรประชาชนไทย นิติบุคคล และห้างหุ้นส่วนสามัญ/คณะบุคคล
เลขประจำตัวผู้เสียภาษีคืออะไร
เลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากร (Taxpayer Identification Number — TIN) คือเลข 13 หลักที่กรมสรรพากรใช้ระบุตัวผู้มีหน้าที่เสียภาษีแต่ละราย เปรียบเหมือนรหัสประจำตัวในระบบภาษี เวลายื่นแบบ จ่ายภาษี ถูกหัก ณ ที่จ่าย หรือขอคืนภาษี ระบบจะอ้างอิงจากเลขนี้ทั้งหมด ทำให้รายได้และสิทธิลดหย่อนของคุณผูกกับตัวคุณอย่างถูกต้อง ไม่ปนกับคนอื่น
จุดที่หลายคนยังไม่รู้คือ ตั้งแต่ 1 กุมภาพันธ์ 2555 กรมสรรพากรกำหนดให้บุคคลธรรมดาที่มีและใช้เลขประจำตัวประชาชนตามกฎหมายทะเบียนราษฎร ใช้ "เลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก" แทนเลขประจำตัวผู้เสียภาษีได้เลย จึงไม่ต้องไปยื่นเรื่องขอเลขแยกอีกชุดหนึ่ง (อ้างอิงกรมสรรพากร — เลขประจำตัวประชาชนใช้แทนเลขผู้เสียภาษี)
ใช้เลขบัตรประชาชนแทนได้ไหม
ได้ค่ะ และเป็นวิธีที่ถูกต้องตามที่กรมสรรพากรกำหนด สำหรับคนไทยที่เป็นบุคคลธรรมดา เลขบัตรประชาชน 13 หลักคือเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของคุณอยู่แล้ว เวลายื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (ภ.ง.ด.91 สำหรับคนที่มีเฉพาะเงินเดือน หรือ ภ.ง.ด.90 สำหรับคนที่มีเงินได้ประเภทอื่นหรือหลายประเภท) ผ่านระบบ e-Filing ของกรมสรรพากร คุณใช้เลขบัตรประชาชนเป็นชื่อผู้ใช้/เลขอ้างอิงได้เลย ไม่ต้องมีเลขอีกชุด และเวลาได้เงินคืนภาษี กรมสรรพากรก็โอนคืนผ่านพร้อมเพย์ (PromptPay) ที่ผูกกับเลขบัตรประชาชนของคุณ
| ประเภทผู้เสียภาษี | เลขที่ใช้ | ต้องไปขอใหม่ไหม |
|---|---|---|
| คนไทย บุคคลธรรมดา (มนุษย์เงินเดือน) | เลขบัตรประชาชน 13 หลัก | ไม่ต้อง มีอยู่แล้ว |
| ฟรีแลนซ์ / ขายของออนไลน์ (คนไทย) | เลขบัตรประชาชน 13 หลัก | ไม่ต้อง |
| ชาวต่างชาติที่มีรายได้ในไทย (ไม่มีบัตร ปชช.ไทย) | เลข 13 หลักที่สรรพากรออกให้ | ต้องขอ (แบบ ล.ป.10.1) |
| ห้างหุ้นส่วนสามัญ / คณะบุคคล | เลข 13 หลักที่สรรพากรออกให้ | ต้องขอ (แบบ ล.ป.10.2) |
| บริษัท / ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล | เลขทะเบียนนิติบุคคล 13 หลัก | ได้ตอนจดทะเบียน (ล.ป.10.3 กรณีจำเป็น) |
กรณีคนไทยที่เป็นผู้ประกอบการ เช่น ต้องออกใบกำกับภาษี หรือมีรายรับจากการขายสินค้า/ให้บริการเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีจนต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) ภายใน 30 วันนับแต่วันที่รายรับเกินเกณฑ์ — กรณีพวกนี้ยังใช้เลขบัตรประชาชนเป็นฐานเหมือนเดิม แต่ต้องไป "จดทะเบียนเพิ่ม" กับกรมสรรพากร ไม่ใช่การขอเลขผู้เสียภาษีใหม่
ขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีที่ไหน (สำหรับคนที่ต้องขอจริง ๆ)
ถ้าคุณอยู่ในกลุ่มที่ต้องขอเลขใหม่ ขั้นแรกคือเลือกแบบฟอร์มให้ตรงประเภท แล้วยื่นพร้อมเอกสารแสดงตัวตน กรมสรรพากรแบ่งแบบคำร้องขอมีเลขและบัตรประจำตัวผู้เสียภาษีอากรไว้ตามนี้ค่ะ
| แบบฟอร์ม | สำหรับใคร |
|---|---|
| ล.ป.10.1 | บุคคลธรรมดา (รวมชาวต่างชาติที่ไม่มีบัตรประชาชนไทย) |
| ล.ป.10.2 | ห้างหุ้นส่วนสามัญ / คณะบุคคล |
| ล.ป.10.3 | นิติบุคคล (บริษัท/ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล) |
| ล.ป.10.4 | ผู้จ่ายเงินได้ที่มีหน้าที่หัก ณ ที่จ่าย |
ชาวต่างชาติที่มีรายได้ในไทยใช้แบบ ล.ป.10.1 ยื่นที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขาในเขตที่ตนมีถิ่นที่อยู่ ที่อยู่ หรือสำนักงานตั้งอยู่ โดยทั่วไปต้องเตรียมเอกสารแสดงตัวตน (หนังสือเดินทาง/ใบสำคัญคนต่างด้าว) หลักฐานที่อยู่ และเอกสารเกี่ยวกับการประกอบกิจการกรณีเป็นผู้ประกอบการ เนื่องจากเอกสารแต่ละกรณีต่างกัน แนะนำให้โทรเช็กกับ RD Call Center 1161 ก่อนเดินทางไปจริงจะประหยัดเวลาที่สุด
| ช่องทาง | เหมาะกับ | ข้อดี |
|---|---|---|
| สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขา | ยื่นเอกสารตัวจริงทุกกรณี | มีเจ้าหน้าที่ช่วยตรวจเอกสาร |
| rd.go.th / RDeService | ดาวน์โหลดแบบฟอร์ม ล.ป.10.x | เตรียมเอกสารล่วงหน้าได้ |
| RD Call Center 1161 | สอบถามขั้นตอน/เอกสารก่อนไป | ปรึกษาให้ชัวร์ก่อนเดินทาง |
เลขนี้ใช้ทำอะไรบ้างในชีวิตจริง
- ยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (ภ.ง.ด.90/91) ออนไลน์ — กำหนดยื่น 1 ม.ค.–31 มี.ค. ของปีถัดไป
- ใช้สิทธิลดหย่อนเบี้ยประกันชีวิต/สุขภาพ และเงินลงทุนเพื่อเกษียณตอนกรอกแบบ
- เปิดบัญชีกองทุนรวมเพื่อลดหย่อน (RMF/ThaiESG) หรือบัญชีหุ้น
- ให้ผู้ว่าจ้างหัก ณ ที่จ่ายตอนรับงานฟรีแลนซ์ และออกหนังสือรับรองการหักภาษี
- ออกใบกำกับภาษี/ใบเสร็จในนามผู้ประกอบการ
เกร็ดที่คนวางแผนภาษีพลาดบ่อยเรื่องกองทุน: ThaiESG มีเพดานลดหย่อนแยกของตัวเอง สูงสุด 300,000 บาท (ไม่จ่ายจริงเกิน 30% ของเงินได้ และไม่นับรวมเพดานกลุ่มเกษียณ 500,000 บาท) ส่วน SSF นั้น สิทธิลดหย่อนเปิดให้เฉพาะปีภาษี 2563–2567 และยังไม่มีการต่ออายุมาตรการสำหรับปีภาษี 2568 เป็นต้นไป (ข้อมูล ณ มิ.ย. 2569) ดังนั้นก่อนวางแผนทุกครั้ง ให้ตรวจเงื่อนไขและเพดานของปีภาษีล่าสุดกับกรมสรรพากรเสมอ การลงทุนในกองทุนมีความเสี่ยง ผลตอบแทนไม่การันตี — หากต้องตัดสินใจ ควรปรึกษาที่ปรึกษาการเงิน/ภาษีที่มีใบอนุญาต
ระวังข้อเข้าใจผิดที่เจอบ่อย
| ความเข้าใจผิด | ความจริง |
|---|---|
| ต้องไปขอเลขผู้เสียภาษีก่อนถึงจะยื่นภาษีได้ | คนไทยบุคคลธรรมดาใช้เลขบัตรประชาชนได้เลย |
| เลขผู้เสียภาษีกับเลขบัตรเป็นคนละเลข | สำหรับบุคคลธรรมดาสัญชาติไทยคือเลขเดียวกัน (ตั้งแต่ปี 2555) |
| ไม่มีรายได้ประจำก็ไม่มีเลข | ทุกคนมีเลข = เลขบัตร แค่นำมาใช้เมื่อมีรายได้ถึงเกณฑ์ต้องยื่น |
| ฟรีแลนซ์ต้องจดบริษัทก่อนถึงยื่นได้ | ยื่นในนามบุคคลธรรมดาด้วยเลขบัตรประชาชนได้เลย |
KUMKRONG เป็นสื่อให้ความรู้ด้านการเงินและภาษี ไม่ใช่ที่ปรึกษาภาษีหรือนายหน้า บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล และเราไม่เก็บข้อมูลส่วนตัวของผู้อ่าน ตัวเลข เกณฑ์ และแบบฟอร์มอาจเปลี่ยนได้ตามประกาศของกรมสรรพากร โปรดตรวจสอบล่าสุดที่ rd.go.th หรือ RD Call Center 1161 ก่อนดำเนินการจริง
สรุป
สำหรับผู้หญิงไทยส่วนใหญ่ "เลขประจำตัวผู้เสียภาษี" ไม่ใช่เรื่องยุ่งยากเลย เพราะมันคือเลขบัตรประชาชน 13 หลักที่คุณมีอยู่แล้ว ใช้ยื่นภาษีและเปิดสิทธิลดหย่อนได้ทันที ไม่ต้องไปขอใหม่ ส่วนกลุ่มที่ต้องขอจริง ๆ (ชาวต่างชาติ คณะบุคคล นิติบุคคล) ให้เลือกแบบ ล.ป.10.1–10.4 ให้ตรงประเภท และตรวจขั้นตอน/เอกสารล่าสุดกับกรมสรรพากรที่ rd.go.th หรือสายด่วน 1161 ก่อนเดินทางเสมอ พอมีเลขแล้ว ก้าวต่อไปที่คุ้มที่สุดคือวางแผนลดหย่อนให้เต็มสิทธิในปีถัดไปค่ะ
